Partia Prawo i Sprawiedliwość zaproponowała zmiany w ustawie o obywatelstwie polskim, które obecnie trafiły do konsultacji społecznych. Projekt przewiduje znaczące wydłużenie wymaganego okresu zamieszkania w Polsce – z trzech do dziesięciu lat – przed możliwością ubiegania się o obywatelstwo. Obecnie, by złożyć wniosek, cudzoziemiec musi mieszkać w Polsce przez trzy lata na podstawie karty pobytu stałego lub karty rezydenta długoterminowego UE. PiS chce, aby ten czas wydłużono do dekady.
Co istotne, inne przepisy nie ulegają zmianie. Nadal będzie możliwe uzyskanie obywatelstwa po roku pobytu na karcie stałego pobytu, jeśli została ona przyznana na podstawie polskiego pochodzenia. Dwa lata wystarczą osobom, które są w związku małżeńskim z obywatelem Polski lub mają status uchodźcy. Równocześnie obowiązujący już obecnie przepis mówi, że cudzoziemiec może ubiegać się o obywatelstwo po 10 latach legalnego pobytu w Polsce – niezależnie od rodzaju zezwoleń, jakie posiadał wcześniej. Tym samym, nawet po wprowadzeniu proponowanych zmian, wielu cudzoziemców nadal będzie mogło starać się o obywatelstwo wcześniej niż po 10 latach pobytu na karcie stałego pobytu.
Uzasadniając zmiany, autorzy projektu twierdzą, że obecny trzyletni okres to jeden z najkrótszych w Unii Europejskiej i może być niewystarczający dla odpowiedniej integracji cudzoziemców, nauki języka czy zrozumienia polskiej kultury. To jednak budzi kontrowersje, ponieważ już dziś wymagany jest certyfikat znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1, zarówno przy staraniach o obywatelstwo, jak i o kartę rezydenta UE. W praktyce więc cudzoziemcy spędzają w Polsce więcej czasu, zanim spełnią warunki do złożenia wniosku, niż sugeruje sama liczba lat w przepisie.
Projekt ustawy odwołuje się do przykładów krajów takich jak Niemcy, Francja, Czechy, Węgry czy Hiszpania, gdzie wymagany okres zamieszkania jest dłuższy – choć w wielu z tych państw istnieją wyjątki i drogi skrócone, szczególnie dla dobrze zintegrowanych cudzoziemców. Twórcy projektu twierdzą, że dłuższy czas oczekiwania przełoży się na większe zaangażowanie obywatelskie, spójność społeczną i korzyści ekonomiczne. Z drugiej strony, sami przyznają, że Polska może przez to stracić na atrakcyjności dla imigrantów – zwłaszcza z Ukrainy – co odbije się negatywnie na rynku pracy i wpływach z opłat skarbowych.
Każdy obywatel może wziąć udział w konsultacjach społecznych dotyczących tego projektu – jego numer to RPW/15086/2025 (druk nr 1273). Formularz opinii znajduje się na stronie Sejmu pod linkiem „Ankieta” i dostępny jest po zalogowaniu przez platformę Gov.pl, np. przy użyciu bankowości elektronicznej lub Profilu Zaufanego.
