Status uchodźcy w Polsce pozwala cudzoziemcom na bezterminowy legalny pobyt z powodu prześladowań w ich kraju pochodzenia. Osoby, które uzyskały azyl, mają zapewnioną ochronę przed przymusowym powrotem, a także otrzymują odnawialny dokument pobytowy na 3 lata. Uchodźcy mogą pracować, prowadzić działalność gospodarczą, uczyć się oraz korzystać z opieki medycznej i społecznej na takich samych zasadach jak obywatele Polski. Przeczytaj, jak przebiega proces ubiegania się o status uchodźcy i jakie wsparcie oferuje polski system.
Zgodnie z Konwencją Genewską z 1951 roku, status uchodźcy można uzyskać, przedstawiając dowody prześladowań z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do grupy społecznej lub poglądów politycznych. Wniosek o ochronę międzynarodową można złożyć dla całej rodziny do Straży Granicznej, gdzie przeprowadzana jest rozmowa kwalifikacyjna.
Proces przyznawania międzynarodowej ochrony w Polsce trwa od 6 do 15 miesięcy. W tym czasie osoba ubiegająca się o azyl musi oddać paszport, co nie każdemu odpowiada. Alternatywą dla tego procesu może być uproszczona imigracja, np. przez szybszą procedurę uzyskania obywatelstwa polskiego.
Status uchodźcy w Polsce dla obywateli Ukrainy
Obywatele Ukrainy mogą ubiegać się o status uchodźcy w Polsce, jeśli są w stanie przedstawić przekonujące dowody prześladowań oraz wykazać brak ochrony ze strony władz w swoim kraju. Zgodnie z przepisami rozporządzenia dublińskiego, wniosek o ochronę międzynarodową można złożyć w pierwszym kraju wjazdu – w tym przypadku w Polsce, jeśli osoba przybyła bezpośrednio z ojczyzny. Jeśli jednak wjazd nastąpił przez inne państwo, to ono będzie odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku.
Dokumentację sporządza się w języku polskim i składa w Straży Granicznej, zarówno podczas przekraczania granicy, jak i już na terytorium Polski. Można to zrobić na jednym z przejść granicznych.
Funkcjonariusz Straży Granicznej przeprowadza wywiad z wnioskodawcą i jego rodziną (jeśli migrują razem), zbiera dokumenty tożsamości i dowody prześladowań (np. wyroki sądowe). Wnioskodawcy są fotografowani, poddawani badaniom medycznym oraz pobierane są ich odciski palców.
Po złożeniu wniosku każda pełnoletnia osoba otrzymuje tymczasowy dokument tożsamości, a paszporty są przechowywane w urzędzie do czasu decyzji. Wnioskodawcy otrzymują zakwaterowanie w ośrodku dla uchodźców oraz pomoc prawną, medyczną i społeczną.
Decyzję o przyznaniu ochrony podejmuje Szef Urzędu ds. Cudzoziemców po rozmowie wyjaśniającej. Czas rozpatrzenia wniosku wynosi od 6 do 15 miesięcy, a wynik przesyłany jest na adres podany przez wnioskodawcę.
Ochrona czasowa dla obywateli Ukrainy
Obywatele Ukrainy, którzy opuścili ojczyznę po 24 lutego 2022 roku z powodu wojny, mogą ubiegać się o ochronę czasową w Polsce, przyznawaną na określony czas. Obecnie legalny pobyt tych osób został przedłużony do 30 września 2025 roku.
Po zakończeniu konfliktu osoby objęte ochroną czasową będą zobowiązane do powrotu na Ukrainę lub uzyskania prawa pobytu w Polsce na innej podstawie.
Aby otrzymać ochronę czasową, należy zgłosić się do administracji dowolnej gminy zaraz po przybyciu do Polski. Wymagane są paszport, wniosek, zdjęcie, dane kontaktowe i odciski palców. Osobie przyznawany jest numer PESEL ze statusem „UKR”, który wygasa, jeśli opuści Polskę na ponad 30 dni.
Posiadacze statusu „UKR” mają dostęp do pomocy finansowej, medycznej, zakwaterowania, zatrudnienia, edukacji i ochrony socjalnej, a także prawo do 3-letniego zezwolenia na pobyt czasowy.
Status uchodźcy w Polsce dla obywateli Białorusi
Należy udowodnić Urzędowi do Spraw Cudzoziemców, że nie możesz wrócić na Białoruś. Lista możliwych dowodów nie jest ograniczona:
- protokoły zatrzymań, postanowienia o grzywnach, zaświadczenia od organizacji praw człowieka;
- zdjęcia, wideo, nagrania audio lub pisemne zeznania świadków;
- zrzuty ekranu korespondencji w Telegramie, Twoje publikacje w mediach społecznościowych, artykuły z mediów.
Im więcej przedstawisz istotnych dowodów, tym lepiej.
Na początek należy wypełnić wniosek i złożyć go w Straży Granicznej Polski. Można to zrobić podczas przekraczania granicy, a będąc w Polsce — udając się do dowolnego najbliższego oddziału Straży Granicznej lub do Wydziału Migracyjnego w Warszawie pod adresem Taborowa 33.
W oddziale Straży Granicznej trzeba wypełnić szczegółowy kwestionariusz dotyczący okoliczności Twojej sprawy (kwestionariusz oraz tłumacza zapewnią na miejscu), złożyć odciski palców, przejść badanie lekarskie i otrzymać tymczasowe dokumenty tożsamości — TZTC.
Co daje status uchodźcy w Polsce?
Uzyskanie międzynarodowej ochrony w Polsce zapewnia cudzoziemcowi szereg przywilejów:
- bezterminowe prawo pobytu w kraju;
- bezpłatna pomoc prawna;
- zakwaterowanie i wyżywienie w ośrodku dla uchodźców (na czas rozpatrywania wniosku);
- wsparcie integracyjne przez 12 miesięcy po przyznaniu statusu, w tym zasiłki – od 2022 roku wynoszące 169–341 EUR;
- możliwość prowadzenia działalności zawodowej i gospodarczej;
- przeprowadzka i zamieszkanie z członkami rodziny;
- bezpłatna nauka języka polskiego;
- dostęp do edukacji w polskich placówkach oświatowych;
- pomoc społeczna i medyczna od państwa;
- możliwość uzyskania obywatelstwa przez naturalizację po 7 latach zamiast standardowych 8 lat.
Co daje ochrona czasowa w Polsce?
Posiadacze statusu ochrony czasowej w Polsce mają prawa zbliżone do tych, które przysługują uchodźcom, a także dodatkowe korzyści:
- prawo do bezpłatnych przejazdów niektórymi środkami komunikacji miejskiej oraz międzynarodowymi pociągami;
- miesięczna pomoc społeczna na utrzymanie dzieci w wysokości 800 PLN (ok. 188 EUR);
- bezpłatna nauka języka polskiego dla dzieci ukraińskich w lokalnych szkołach i na zajęciach przygotowawczych;
- prawo do pracy od razu po przyjeździe bez konieczności uzyskania dodatkowego pozwolenia.
Wady uzyskania azylu w Polsce
Status uchodźcy w Polsce ma pewne wady. Na przykład wnioskodawcy przez długi czas żyją z niepotwierdzonym statusem (od 6 do 15 miesięcy). Nie mają prawa do pracy przez pierwsze pół roku, a ich dokumenty tożsamości są przekazywane do depozytu Urzędowi ds. Cudzoziemców.
Podróż do kraju pochodzenia cudzoziemca może być podstawą do cofnięcia statusu uchodźcy, ponieważ zakłada się, że taka wizyta świadczy o braku zagrożenia w ojczyźnie.
fot. polska.dp.ua